Saturday, December 19, 2015

Το Ποτάμι στον Καθρέφτη


Το Ποτάμι στον Καθρέφτη, Αικατερίνη Τεμπέλη (Άνεμος Εκδοτική, 2015)


από την Εύα Στάμου




Το Ποτάμι στον Καθρέφτη, Αικατερίνη Τεμπέλη (Άνεμος Εκδοτική)

Από την Εύα Στάμου

Το νέο βιβλίο της Αικατερίνης Τεμπέλη είναι μία συλλογή διηγημάτων για την αξία της ζωής και την ουσία του θανάτου.  Οι ιστορίες της συλλογής πραγματεύονται τα θέματα του πένθους, της οδύνης που προκαλεί η απώλεια, του φόβου μπροστά στο άγνωστο, της αγάπης που δεν εξαντλείται με το φυσικό τέλος του αγαπημένου προσώπου, την προσδοκία για μεταθανάτια ζωή. Πραγματεύεται τέλος με γλώσσα ποιητική και συμβολική, την αδιάκοπη αναζήτηση νοήματος μέσα από εμπειρίες υπαρκτές, αλλά και από φαντασιακές αντανακλάσεις μιας ψυχικής πραγματικότητας.

Όπως ο Νάρκισσος θαυμάζει την αντανάκλασή του στο νερό, έτσι και η ψυχή στο βιβλίο της Αικατερίνης Τεμπέλη έρχεται αντιμέτωπη με την βαθύτερη φύση της, καθώς συναντά την αλήθεια της μέσα από τα λόγια της συγγραφέως. Σε αντίθεση όμως με τον Νάρκισσο που απορροφημένος πλήρως από την εικόνα του δεν καταφέρνει ποτέ να αναπτύξει την συνείδησή του, ο καθρέφτης της Αικατερίνης Τεμπέλη στοχεύει στο να διευρύνει την πνευματικότητα του αναγνώστη, να προσδώσει νόημα στην εμπειρία της ύπαρξης, να τον απελευθερώσει από τα όρια του χρόνου. Ο Νάρκισσος ζει σε ένα παρόν χωρίς διαστάσεις, χωρίς αίσθηση ιστορικής συνείδησης, και δίχως μέριμνα για το μέλλον. Στο ίδιο πλαίσιο κινούνται και αρκετές από τις ιστορίες του βιβλίου, μα ο στόχος εδώ είναι διαφορετικός: είναι η σκόπιμη παραβίαση των ορίων της πραγματικότητας ώστε ο αναγνώστης να οδηγηθεί στον στοχασμό για θέματα υπαρξιακά, θέματα ζωής και θανάτου.

Τα περισσότερα διηγήματα της συλλογής κινούνται ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον κόσμο της αισθητηριακής αντίληψης και τον κόσμο της φαντασίας όπου τα βιώματα μιας σκληρής κι άχαρης  καθημερινότητας συναντούν το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένα τα όνειρα. Με μια δεξιοτεχνική αντιστροφή του καθρέφτη, τα ονειροπολήματα, τ' αερικά και οι άγγελοι γίνονται η μόνη πραγματικότητα της αφηγήτριας, και των μυθοπλασμένων πρωταγωνιστών της.

Η σαγήνη του αντικατοπτρισμού στην οποία αναφέρεται ο Φρόυντ στην μελέτη του για τον ναρκισσισμό, μα και η θεώρηση του Λακάν για το ‘στάδιο του καθρέφτη’, μια ετεροπροσδιορισμένη διαδικασία μέσα από την οποία συγκροτείται το Εγώ, έρχονται στο νου μας καθώς διαβάζουμε 'Το Ποτάμι στον Καθρέφτη'. Σύμφωνα με τη θεωρία του Λακάν, όταν εξαρτόμαστε πλήρως από τη μητέρα δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τον εαυτό μας ως διακριτό Εγώ, και αδυνατούμε να αναγνωρίσουμε όχι μόνο την δική μας εικόνα, μα και την εικόνα οποιουδήποτε άλλου μέσα στον καθρέφτη. Δεν είναι παρά στον 6ο μήνα που το παιδί αρχίζει να διακρίνει την εικόνα του και να ταυτίζει εαυτό το ίδιο με αυτήν. Η πρώτη ταύτιση αφορά την εικόνα του σώματος την οποία το παιδί θα ενδοβάλει, δημιουργώντας μια αντίληψη για τον εαυτό του.

Ο άνθρωπος που είναι ολοκληρωτικά δοσμένος κι εξαρτημένος από τις γήινες απολαύσεις θα δυσκολευτεί πολύ να δεχθεί το τέλος της φυσικής του ύπαρξης καθώς αδυνατεί να ανακαλύψει το νόημα σε μία ζωή με ημερομηνία λήξης. Αυτή η επώδυνη διχοτόμηση, και η συνακόλουθη αγωνία του ανθρώπου να συμβιβάσει το σώμα με το πνεύμα, να συνδυάσει την αγάπη για τη ζωή και την ικανοποίηση που πηγάζει αποκλειστικά από τις αισθήσεις με τη αναπόφευκτη έλευση του θανάτου, αναδεικνύεται μέσα από τις ιστορίες του βιβλίου της Αικατερίνης Τεμπέλη.

Σε κάποιες από αυτές, όπως στην ομώνυμη του βιβλίου η αφηγήτρια μοιάζει να βρίσκεται σε κατάσταση ύπνωσης, ενώ σε κάποιες άλλες, όπως στην ιστορία «Ομόνοια-Κηφισιά» και στο διήγημα «Μικρές αλλαγές Σχεδίου», ο πόνος της απώλειας και η θλίψη μιας καθημερινότητας τραυματικής, μοιάζει να διαπερνούν τις σελίδες του βιβλίου και να διαποτίζουν την σκέψη του αναγνώστη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το διήγημα Η Μνησικακία (Δεν είναι γένους θηλυκού), μία ιστορία μαύρου χιούμορ και μυστηρίου, όπου κυριαρχούν οι έξυπνες ανατροπές των στερεότυπων καλό-κακό, αθωότητα-ενοχή. Οι ανατροπές είναι παρούσες και στο διήγημα με τον τίτλο ‘Χορεύουμε;’ όπου ο αισθησιασμός συναντά την περιπέτεια δημιουργώντας μια πλοκή με ιδιαίτερη γοητεία που ξετυλίγεται κινηματογραφικά. Τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψέματος ακυρώνονται καθώς τα σχέδια των πρωταγωνιστών ανατρέπονται από τον χορό των συναισθημάτων.

Η ονειρική ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζει όλες σχεδόν τις ιστορίες του βιβλίου δημιουργεί στον αναγνώστη την εντύπωση πως τα φώτα και ο ήχος έχουν ξαφνικά χαμηλώσει, πως κι ο ίδιος κινείται σε μία κατάσταση μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης, ονείρου και πραγματικότητας, προσωπικής μνήμης και λήθης. Αυτό που επιτυγχάνει τελικά να φωτίσει η συλλογή διηγημάτων 'Το Ποτάμι στον καθρέφτη', εγείροντας στους αναγνώστες έντονα συναισθήματα, είναι η ομορφιά και η αξία των απλών, καθημερινών πραγμάτων αλλά και η απόλυτη ευθραυστότητα της ύπαρξης.

2 comments:

aikaterinitempeli said...

Θέλω να σ' ευχαριστήσω κι από 'δω Εύα, για την προθυμία σου να μιλήσεις για το βιβλίο και για όσα υπέροχα πράγματα είπες. Γνώρισα έναν άνθρωπο ευγενικό, ζεστό και σεμνό, με σπουδαίο βιογραφικό και χαίρομαι πολύ γι' αυτό. Θα τα λέμε τώρα... Καλή επιτυχία σ' ό,τι κάνεις.

Eva Stamou said...

Αικατερίνη, ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Εύχομαι ολόψυχα καλή επιτυχία στο βιβλίο σου!