Thursday, June 24, 2010

Η συνέντευξη στον Δημήτρη Βαρβαρήγο


Ερωτήσεις από τον συγγραφέα Δημήτρη Βαρβαρήγο


Μεσημβρινές συνευρέσεις είναι ο τίτλος του τελευταίου σας βιβλίου που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μελάνι. Μιλήστε μας γι αυτό.
Το βιβλίο αποτελείται από οκτώ διηγήματα με κοινή θεματολογία. Στις ιστορίες αυτές ασχολούμαι με την σωματοποίηση της ανθρώπινης εμπειρίας, με θέματα πανανθρώπινα δηλαδή, όπως ο τρόπος με τον οποίο το γυναικείο και το ανδρικό σώμα βιώνουν το πέρασμα του χρόνου, τη φθορά, το γήρας, την αρρώστια, αλλά και την σεξουαλική εμπειρία. Τοποθετώ τους ήρωές μου στο αστικό τοπίο (καφέ, σταθμούς τρένων, ξενοδοχεία) για να τονίσω την παροδικότητα αλλά και την ανάγκη των ανθρώπων για επαφή.
Πως αισθάνεσαι κάθε φορά που κάποιο σου έργο κερδίζει την εμπιστοσύνη του κόσμου;
Αισθάνομαι ικανοποίηση και ακόμα πιο έντονη την επιθυμία να συνεχίσω να γράφω και να δημιουργώ αυθεντικούς χαρακτήρες.

Ψυχολόγος ή πεζογράφος; Ποιο θεωρείτε πιο δύσκολο είδος από τα δύο;
Η ψυχολογία και η πεζογραφία είναι δυο εντελώς διαφορετικές ασχολίες και απαιτούν διαφορετικές δεξιότητητες, γνώσεις και ταλέντα. Ο λογοτέχνης δεν καλείται να αποδείξει αυτά που λέει, ακόμη κι όταν γράφει ιστορικό μυθιστόρημα τα κείμενά του στηρίζονται περισσότερο στην φαντασία και στην ικανότητα της ενσυναίσθησης παρά στις μαρτυρίες και στην έρευνα εφόσον δεν είναι επιστήμονας της ιστορίας. Ο ψυχολόγος αντίθετα είναι επιστήμονας και η δουλειά του υπόκειται στους αυστηρούς μεθοδολογικούς κανόνες της παρατήρησης, του πειράματος, της ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας, της απόδειξης των όσων ισχυρίζεται. Αυτό που συμβαίνει κατά τη γνώμη μου είναι ότι λογοτέχνες με ουσιαστικές γνώσεις ψυχολογίας έχουν την ικανότητα να δημιουργούν ευκολότερα ολοκληρωμένους και πειστικούς χαρακτήρες.

Αγγίζουν αυτά τα δύο αυτά στοιχεία (ψυχολογία-πεζογραφία) τη ψυχή του ανθρώπου;
Πιστεύω ότι ικανοποιούν σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη όλων μας να κατανοήσουμε την δική μας συμπεριφορά και την συμπεριφορά των άλλων και να μάθουμε με ποιους τρόπους άνθρωποι πολύ διαφορετικοί από εμάς-από άποψη φύλου, φυλής, ηλικίας, κοινωνικής τάξης, νοοτροπίας- αντιμετωπίζουν ζητήματα που αφορούν όλους, όπως ο έρωτας, η φιλία, οι σχέσεις γονιών-παιδιού, το πένθος, η μελαγχολία, το γήρας, η απώλεια.

Χρειάζεται πληγές ο γραπτός λόγος;
Ορισμένες φορές η ανάγκη να γράψουμε ξεκινά από την επιθυμία να εκφράσουμε, να κατανοήσουμε ή να γιατρέψουμε πληγές. Ακόμα πιο συχνά η επιθυμία της συγγραφής είναι απόρρεια μιας διαδικασίας ωρίμανσης που πηγάζει από ιδιαίτερα έντονες εμπειρίες, άλλοτε θετικές κι άλλοτε αρνητικές. Θα έλεγα λοιπόν ότι ο γραπτός λόγος χρειάζεται εμπειρίες κι όχι πληγές.

Από πια ηλικία αρχίσατε να γράφετε;
Από τα εφτά μου χρόνια άρχισα να κρατώ ημερολόγιο και να γράφω εκθέσεις που προκαλούσαν τον έπαινο των δασκάλων μου. Διάβαζα πολύ και έγραφα πολύ. Στο πέρασμα του χρόνου διοχέτευσα αυτή την ανάγκη στις σπουδές μου, στη διδακτορική εργασία μου, σε επιστημονικά συγγράμματα και τα τελευταία χρόνια στη συγγραφή πεζογραφικών κειμένων.

Ποια πρότυπα επηρέασαν τη σκέψη σας;
Η μητέρα μου με μύησε στη λογοτεχνία και στο θέατρο από πολύ μικρή ηλικία. Ο Παπαδιαμάντης κι ο Καζαντζάκης αν και τόσο διαφορετικοί ήταν από τους πρώτους που επηρέασαν την σκέψη μου. Ακολούθησαν ο Ντοστογιέβσκι, ο Ζολά, ο Κόνραντ, ο Φώκνερ, ο Φιτζέραλντ, ο Τσίρκας, ο Όσκαρ Ουάιλντ, η Λέσσινγκ, η Ντυράς, η Καραπάνου, ο Καβάφης, ο Σικελιανός, ο Ταχτσής και πολλοί άλλοι. Προς το τέλος της εφηβείας μου ανακάλυψα τον Σαρτρ, την Μπωβουάρ, τον Μαρξ, τον Φρόυντ, τον Φρομ και λίγο αργότερα άρχισα να διαβάζω θεατρικούς συγγραφέις- Τσέχωβ, Ίψεν, Ευγένιο Ονήλ, Άλμπυ - και να παρακολουθώ θέατρο πιο συστηματικά. Οι ανώτερες σπουδές στη φιλοσοφία και η διδακτορική μου διατριβή στη ψυχολογία επηρέασαν τον τρόπο σκέψης μου χωρίς αμφιβολία.

Πως αισθάνεστε κάθε φορά που τελειώνετε ένα έργο και φεύγει από τα χέρια σας;
Αισθάνομαι χαρά κι ικανοποίηση αλλά έχω και την αγωνία αν το βιβλίο μου θα έχει καλή τύχη στα χέρια αναγνωστών και κριτικών. Μόλις ολοκληρώσω κάποιο κείμενο δυσκολεύομαι να το αποχωριστώ, πρέπει να περάσει ένα διάστημα για να αποδεχτώ ότι κάθε κείμενο εκφράζει απλά την συγκεκριμένη στιγμή στην οποία γράφτηκε και τις συγκεκριμένες ψυχικές και κοινωνικές συνθήκες στις οποίες γράφτηκε και όχι αυτό που είμαι στο σύνολό μου.

Πως θα όριζες την έμπνευση και από που την αντλείτε;
Θα έλεγα ότι είναι μια ευτυχής συγκυρία όπου κάτι που έχεις σκεφτεί και σε έχει απασχολήσει βρίσκει τρόπο να εκφραστεί στο χαρτί αβίαστα και ολοκληρωμένα. Η κύρια πηγή έμπνευσης είναι τα προσωπικά βιώματα, η παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς κι οι αναγνώσεις μου από το χώρο της λογοτεχνίας και της ψυχολογίας. Σίγουρα δεν είναι οι ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες όπως ίσως κάποιοι πιστεύουν ότι συμβαίνει με έναν ψυχολόγο που είναι παράλληλα και πεζογράφος. Δεν θεωρώ λογοτεχνία τη μηχανική μεταφορά ιστοριών από το ντιβάνι του θεραπευτή στη σελίδα.

Πόσο μεγάλο γεγονός είναι ο έρωτας στη ζωή του ανθρώπου και πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζει στη δημιουργία;
Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε την ερωτική επιθυμία με τη χαρά, την ενέργεια, την καλή διάθεση, τη δημιουργικότητα. Από αυτή την άποψη ο έρωτας συμβάλλει στη δημιουργία συνθηκών κατάλληλων για την συγγραφή. Αν βέβαια σκεφτούμε τον έρωτα σαν κάτι που μας βγάζει από τον εαυτό μας και αναστατώνει τις συνήθειές μας μπορούμε να καταλάβουμε ότι υπάρχει περίπτωση να λειτουργήσει ανασταλτικά για τη διαδικασία της γραφής.

Για να γίνεις αληθινή και να φτάσεις την ευτυχία πρέπει να καείς;
Εξαρτάται από την προσωπικότητα που έχει διαμορφώσει ο καθένας ως την στιγμή που του συμβαίνει το τραύμα ή η απώλεια. Αν στηρίζεται σε γερά θεμέλια κι έχει μια ρεαλιστική εικόνα για τον εαυτό του και τον κόσμο, τότε η επεξεργασία της τραυματικής εμπειρίας θα του εξασφαλίσει ωριμότητα και σοφία που αν είναι καλλιτέχνης θα διαφανεί και στο έργο του.

Τι έχεις να πεις για το χώρο του βιβλίου;
Δύσκολα τα πράγματα γιατί οι συμπολίτες μας δεν διαβάζουν, και από όσους το κάνουν ελάχιστοι ασχολούνται συστηματικά ή ακολουθούν συγκεκριμένα κριτήρια -οι περισσότεροι αναγνώστες δεν επιλέγουν, απλώς διαβάζουν ότι ‘πέσει στα χέρια τους’. Προσωπικά έχω και θετικές και αρνητικές εμπειρίες από τον χώρο του βιβλίου. Στις θετικές η γνωριμία που κάποιες φορές γίνεται φιλία με αξιόλογους πεζογράφους και ποιητές.

Βρήκατε ποτέ στη ζωή σας το αληθινό πάθος;
Το αληθινό πάθος το ζω εδώ και χρόνια. Αληθινό πάθος για μένα σημαίνει διάρκεια και αφοσίωση.

Σε ποιες συνήθειες του συρμού αντιστέκεστε;
Δεν βλέπω τηλεόραση παρά σπάνια και αποφεύγω να χρησιμοποιώ εκφράσεις ‘της μόδας’ όταν νιώθω ότι η επανάληψή τους φτωχαίνει και φτηναίνει τη γλώσσα.

Υπάρχει κάτι που θεωρείτε άφθαστο;
Οι στόχοι μου είναι προσβάσιμοι και συγκεκριμένοι. Πιστεύω ότι αν έχουμε αυτογνωσία χωρίς να υπερεκτιμάμε ή να υποτιμάμε τις δυνάμεις μας κανένας στόχος από αυτούς που θέτουμε δεν είναι άφθαστος.

Τι γράφετε τώρα;
Έχω ξεκινήσει τη συγγραφή ενός μυθιστορήματος. Λόγω της καθημερινής ενασχόλησης με την ψυχοθεραπεία, που είναι το κύριο επάγγελμά μου, δεν γνωρίζω πότε, αλλά ούτε και βιάζομαι οπωσδήποτε να ολοκληρωθεί σύντομα.

Μορφωτικός της Πετρούπολης, αρ. φύλλου 59, 2010

4 comments:

Κατερίνα Δε.Στα.Πα; said...

Εύα μου, στα πεταχτά!
Ένα μεγάλο "Εύγε" από μένα!
Να είσαι γερή κι ευτυχισμένη και να "γράφεις", κορίτσι μου!

Eva Stamou said...

Κατερίνα μου, σε ευχαριστώ πολύ!
Σου εύχομαι καλό καλοκαίρι!

Κατερίνα Δε.Στα.Πα; said...

Εύα μου, απ' ότι φαίνεται δεν είδες το βιντεάκι με το βιβλίο σου ή δεν σ' άρεσε;
Κι όμως, αν και κυνηγημένα, έδεσε με το σώμα!
Φιλάκια και Καλό καλοκαίρι, Εύα μου!
(Στα χνάρια είναι ή δες το στο you tube)

Eva Stamou said...

Κατερίνα, μόλις το ανακάλυψα. Σε ευχαριστώ πολύ γι αυτό που έκανες για το βιβλίο μου. Πραγματικά με συγκίνησες! Σου εύχομαι καλό και ξεκούραστο καλοκαίρι. Πολλά φιλιά!