Wednesday, May 19, 2010

Η συνέντευξη στο babyspace.gr

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Δρ. Εύα Στάμου συζητά με την Χριστίνα Χρυσανθοπούλου για τον ρατσισμό της ηλικίας, το άγχος μας να διατηρήσουμε την αιώνια νεότητα, τους λόγους που κάνουν τόσο έντονη την αγωνία των εγκύων για τη σιλουέτα τους, αλλά και το πώς το παιδί επηρεάζεται από την εμμονή της μαμάς για το σώμα της.

Πώς προέκυψε η επιθυμία (ή η ανάγκη) να γράψετε ένα βιβλίο όπου θίγονται θέματα που αφορούν την αυτοεικόνα, τη σχέση με το σώμα μας, την ανθρώπινη σεξουαλικότητα κλπ;

Έχουμε συνηθίσει να προσεγγίζουμε την σωματική εμπειρία με τρόπο επιφανειακό. Αν και το γυναικείο σώμα βρίσκεται στο επίκεντρο των εικαστικών τεχνών, των ΜΜΕ και της διαφήμισης αυτό που συνήθως προβάλλεται είναι η προσπάθεια της γυναίκας να το διατηρήσει νέο, γυμνασμένο, καλοντυμένο και σεξουαλικά ελκυστικό και όχι ο τρόπος με τον οποίο βιώνει την ερωτική επαφή με ένα άλλο σώμα, την αναπόφευκτη φθορά, την ασθένεια, το γήρας, ζητήματα δηλαδή που απασχολούν όλους μας αλλά για αρκετούς θεωρούνται ακόμα ταμπού. Η σωματοποίηση της εμπειρίας είναι ένα θέμα που με απασχολεί χρόνια τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Είχα την ευκαιρία να το προσεγγίσω με συστηματικό τρόπο μέσα από την διδακτορική μου έρευνα για την εξέλιξη της γυναικείας ταυτότητας κατά τη μέση ηλικία. Αν και η περίοδος της μέσης ηλικίας διαρκεί από τα 30 ως τα 60, το περίεργο είναι ότι παραμένει για τους κοινωνικούς επιστήμονες μια παραμελημένη περίοδος, όσον αφορά στις εμπειρίες όχι μόνο των γυναικών, αλλά και των ανδρών και στον τρόπο με τον οποίο βιώνουν την αλλαγή σε ψυχικό, κοινωνικό και βιολογικό επίπεδο.

Ως συγγραφέας και ψυχολόγος πώς εξηγείτε αυτή η εμμονή για την εικόνα του σώματος, τη σιλουέτα και κατ επέκταση τις δίαιτες, την γυμναστική, τις πλαστικές επεμβάσεις κλπ;

Η φθορά είναι μια διαδικασία που αφορά όλους μας. Λόγω του ρατσισμού της ηλικίας που επικρατεί στις Δυτικές κοινωνίες και σύμφωνα με τον οποίο οι γυναίκες μέσης και μεγάλης ηλικίας περιθωριοποιούνται στον τομέα της εργασίας αλλά και της κοινωνικής ζωής όταν τα σημάδια του χρόνου γίνονται ορατά πάνω τους, υπάρχει έντονο άγχος να διατηρήσουμε τη νεότητά μας που πολλές φορές και με την προτροπή της βιομηχανίας της διαφήμισης και της μόδας αγγίζει τα όρια της εμμονής και της υστερίας.

Σε τι βαθμό βλέπετε το φαινόμενο να αφορά τους άνδρες; Πώς εκφράζεται στην δική τους περίπτωση;

Αν και οι γυναίκες εξακολουθούμε να παραμένουμε πιο ευάλωτες τις τελευταίες δεκαετίες στο στόχαστρο της διαφήμισης και των εταιριών καλλυντικών βρίσκονται και οι άνδρες, γεγονός που εξηγεί την αύξηση των διατροφικών διαταραχών και πλαστικών επεμβάσεων σε εφήβους και νέους άνδρες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Τα τελευταία χρόνια μέσα από τον επαγγελματικό μου ρόλο έχω συζητήσει με αρκετούς άνδρες στην Βρετανία και στην Ελλάδα τους οποίους απασχολεί έντονα πως θα καταφέρουν να αλλάξουν το σώμα τους με δίαιτα, γυμναστική και τη βοήθεια της πλαστικής χειρουργικής και οι οποίοι παραδέχονται ότι η σχέση τους με τις γυναίκες επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ανασφάλειες που νιώθουν οι ίδιοι για την εμφάνισή τους.

Πολλές υποψήφιες μαμάδες περνούν το διάστημα της εγκυμοσύνης με άγχος όχι για το αυτονόητο (αν θα πάνε όλα καλά με τις ίδιες και το αναπτυσσόμενο έμβρυο), αλλά για το αν θα επανέλθουν στα κιλά τους. Ως ένα βαθμό είναι υγιές αλλά διακρίνεται μια υπερβολή σε βαθμό που ξεχνάμε την ουσία την μητρότητας και χανόμαστε στην λεπτομέρεια. Τι υπάρχει πίσω από αυτή την αγωνία; Ποιοί παράγοντες την επιτείνουν;

Ζούμε σε μία καταναλωτική κοινωνία που θεοποιεί το σώμα. Παραμελώντας την ουσία της εμπειρίας της μητρότητας η βιομηχανία της διαφήμισης ασχολείται έντονα με τις μέλλουσες μητέρες αλλά με τον λάθος τρόπο επικεντρώνοντας δηλαδή στις μεθόδους με τις οποίες η γυναίκα που περιμένει παιδί έχει στη διάθεσή της για να επαναφέρει στο σώμα της στην αρχική του κατάσταση. Η έγκυος γυναίκα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτά τα μηνύματα αφού οι αλλαγές που επιφέρει στο σώμα της η εγκυμοσύνη δύσκολα ελέγχονται με αποτέλεσμα για πολλές εγκύους αυτή η περίοδος να γίνεται αγχωτική και επώδυνη. Στην αγωνία της γυναίκας για την ομαλή έκβαση της εγκυμοσύνης προσθέτονται και οι ενοχές για τις ραγάδες και τα επιπλέον κιλά, ο φόβος ότι η εγκυμοσύνη της την κάνει απωθητική και η επιθυμία να ανατρέψει αυτή την κατάσταη όσο πιο γρήγορα γίνεται μετά τη γέννα.

Βλέπουμε γυναίκες να σπεύδουν από το μαιευτήριο στο γυμναστήριο (ή το ιατρείο του πλαστικού χειρουργού). Γιατί επηρεάζεται τόσο βαθιά η αυτοπεποίθηση της γυναίκας από τα λίγα επιπλέον κιλά, την χαλάρωση ή τις ραγάδες;

Όσο πιο ολοκληρωμένη και πολύπλευρη είναι η προσωπικότητα μιας γυναίκας, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανότητες να της γίνει έμμονη ιδέα η διατήρηση του βάρους της και της νεότητας. Δεν εννοώ σε καμία περίπτωση ότι είναι λάθος να προσέχουμε την διατροφή μας και να γυμναζόμαστε αλλά το να έχει κάποιος μη ρεαλιστικές επιθυμίες ή να ακολουθεί ακραίες μεθόδους προκειμένου ν’ αλλάξει τον σωματότυπό του και να ‘μείνει πάντα νέος’ μόνο απογοήτευση και ψυχική κούραση μπορούν να προκαλέσουν. Το λάθος πολλών γυναικών είναι ότι δεν αρκούνται στον έλεγχο του βάρους τους αλλά ότι επιχειρούν να μεταβάλλουν τον σωματότυπό τους σύμφωνα με τα προβαλλόμενα ιδεώδη της εποχής.


Πώς μπορεί να επηρεάσει το παιδί και δη την κόρη η εμμονή της μαμάς με το σώμα της, η διαρκής απόρριψη της εικόνας της στον καθρέφτη;

Τα παιδιά τείνουν να μιμούνται και ν’ αναπαράγουν το μοντέλο συμπεριφοράς των γονιών. Ο καλύτερος τρόπος για να πείσουμε ένα παιδί ή έναν έφηβο να αγαπά και να αποδέχεται το σώμα του είναι διδάσκοντάς τον με τον τρόπο ζωής μας. Η δική μας ικανοποίηση για το σώμα μας, η προσεγμένη διατροφή και άσκηση χωρίς υπερβολές, η ρεαλιστική αντιμετώπιση εκ μέρους μας των αλλαγών που επιφέρει ο χρόνος οι οποίες αντανακλώνται στην συμπεριφορά μας είναι η πιο ασφαλής μέθοδος για να αγαπήσει το παιδί μας και το δικό του σώμα.

Πώς μπορούν αυτές οι αλλαγές στο σώμα να υπονομεύσουν τη σχέση της γυναίκας με το σύντροφό της και τη σεξουαλική τους ζωή;

Οι ανασφάλειες και η εμμονές εμποδίζουν τη δημιουργία μιας πραγματικά στενής σχέσης εμπιστοσύνης. Όταν κάποιος άσχετα από φύλο δεν καταφέρνει να αγαπήσει και να αποδεχτεί το σώμα του, δυσκολεύεται να πιστέψει ότι ο σύντροφός του τον θεωρεί ελκυστικό με αποτέλεσμα να μπλέκεται το ζευγάρι σε ανταγωνιστικές σχέσεις.

Στο ένα από τα διηγήματά σας, ο ήρωας εκφράζει την απόγνωσή του για την μοναξιά που αισθάνεται στον γάμο του. Τι είναι αυτό που τον ταλαιπωρεί;

Αναφέρεστε στο ‘Ρίσκο’ που είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο από την πλευρά ενός άνδρα μέσης ηλικίας ο οποίος νιώθει παραμελημένος και μόνος απέναντι στη διαδικασία του γήρατος. Στα ζευγάρια συμβαίνει συχνά και οι δύο να ασχολούμαστε με το πόσο όμορφη και ικανοποιημένη αισθάνεται η γυναίκα η οποία παραδοσιακά καταλαμβάνει τον ρόλο του ‘ ωραίου φύλου’ και να ξεχνάμε τις ανάγκες και τις επιθυμίες του άνδρα, χωρίς να συνειδητοποιούμε τον αντίκτυπο αυτής της τακτικής στην σχέση μας.

Ποιά είναι η γνώμη σου για τα ροζ αναγνώσματα; Με ποιό τρόπο λειτουργούν για το αναγνωστικό κοινό;

Στα ροζ αναγνώσματα οι σχέσεις είναι στερεοτυπικές. Οι λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις και η διαφορετικότητα αγνοούνται, ο τρόπος με τον οποίο αναλύεται η εμπειρία του σώματος είναι εντελώς χονδροειδής και επιφανειακός, οι ηρωίδες είναι καρικατούρες χωρίς βάθος και προοπτική εξέλιξης ως χαρακτήρες, οι αλλαγές στην πλοκή είναι συνήθως αποτέλεσμα τύχης κι εξωτερικών παραγόντων κι όχι εξέλιξης των ηρώων. Δυστυχώς πιστεύω ότι η ανάγνωση τέτοιων κειμένων δεν προσφέρει στους αναγνώστες παρά μια σύντομη διαφυγή από το περιβάλλον και τα προβλήματά τους. Προσφέρουν μια προσωρινή ανακούφιση, ιδιαίτερα αναγκαία σε όσους δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, γι αυτό γνωρίζουν τόση επιτυχία τέτοιου είδους βιβλία, Αυτό βέβαια δεν είναι λογοτεχνία.

4 comments:

η σιωπηλή κραυγή said...

καλησπερα πολυ ομορφα λογια

Eva Stamou said...

Πιστεύω ότι τα θέματα της συνέντευξης μας αφορούν και μας επηρεάζουν όλους. Σε ευχαριστώ και καλό βράδυ.

Chris said...

Ολοκληρωμένη άποψη, Εύα. Επίσης, πολύ μου άρεσε και η συνέντευξή σου στην Athens Voice.

Eva Stamou said...

@Chris

Σε ευχαριστώ Χρήστο. Βρήκα τις ερωτήσεις της δημοσιογράφου του babyspace πραγματικά ενδιαφέρουσες και μου άρεσε επίσης η απλή, χαλαρή, εύστοχη προσέγγιση του Δημήτρη Φύσσα της Athens Voice. Καλή σου μέρα!