Sunday, March 14, 2010

Ψυχοθεραπευτικός και ερωτικός «χάρτης»

Έθνος της Κυριακής 14/3/2010

Από την Ελένη Γκίκα:


Το σώμα, οι μηχανισμοί της μνήμης, τα παιχνίδια του μυαλού και του χρόνου, θύμα και θύτης, μέσα από οκτώ διηγήματα-κύκλους σαν «Μεσημβρινές συνευρέσεις» από την Εύα Στάμου.

Τελικά, όλα τα μεσημέρια γίνονται: οι παιδικές σκανταλιές, οι πλέον παράνομες, παράτολμες διαδρομές, οι αγριευτικότερες κλοπές, τα πιο απίθανα όνειρα και σχέδια. Ισως επειδή στα παιδικά μας χρόνια έχουν τις ρίζες τους: Ο πρώτος μας λανθάνων έστω ερωτισμός, οι πιο παράλογες ενοχές, μια αλλόκοτη μοναξιά και μια νοσταλγία ανάστροφη επειδή γύρευε τι παιχνίδι παίζεται με τον χρόνο, μπορεί και να μας έρχεται απ’ το μέλλον. Εκείνο το «τιμώρησέ με» κι ύστερα για όλα τα χρόνια άλλην αγάπη να μην την εννοείς. «Χάρτης» το σώμα, τόπος όπου κατοικεί ο Χρόνος. Ωσεί Νεκροί, απ’ τη στιγμή της γέννησής μας, από την πρώτη εκείνη στιγμή.

Απώλεια και φθορά
«Μεσημβρινές συνευρέσεις» ο τίτλος του βιβλίου της Εύας Στάμου και λόγω ιδιότητας, στην αρχή σε παραπέμπει αλλού. Σε συνεδρίες, ψυχαναλυτικής φύσης, αλλά και σε ερωτικά συναπαντήματα μεσημεριού.

Σε οκτώ διηγήματα-κύκλους που περιλαμβάνουν τα πάντα. Το ειλικρινές σώμα μας, πρώτ’ απ’ όλα, που είναι ο Χάρτης ολόκληρης ζωής. Εκεί όπου θα χαραχτούν τα μετέπειτα «αγάπα με» και «τιμώρησέ με» αλλά και θα κάνει παιχνίδι η απώλεια και η φθορά. Θα κατοικήσει ο χρόνος εφόσον «νεκροί είμαστε από την ώρα της γέννησής μας», το είπαμε.

Με τρόπο κρυστάλλινο, υποδόριο, που μιλά με νεύματα, ψίθυρους και σιωπές. Που συμπληρώνεται από εικόνες του παρελθόντος αλλά και ήχους και σκηνές του δρόμου, εφόσον όλα αυτά εμείς είμαστε κι ο έρωτας είναι ό,τι είναι και ό,τι θα ήθελε αλλά δεν είναι κανείς.

Στο πρώτο διήγημα του κύκλου «Ο Χάρτης» το γυναικείο σώμα είναι ο τόπος (όπως τόπος είναι το σώμα και σε όλες τις ιστορίες της συλλογής):

Πρωτοπρόσωπα και μέσα από έναν γυναικείο μονόλογο, ο έρωτας-ανάγκη, ο έρωτας-προβολή. Για τον καθένα, η δική του ανθρωπογεωγραφία, το λαβωμένο πρόσωπό του που πιάνεται από τον άλλο, διεκδικώντας μια χαμένη αιώνια στιγμή.

Ιστορία μεγάλης συγγραφικής δύναμης και συναισθηματικής καθαρότητας, ο έρωτας-πένθος, παρ’ ότι ιδωμένος από τη γυναικεία πλευρά, τελικά πανανθρώπινος.

Το «σώμα» είναι ο τόπος και στο «Ρίσκο», τη δεύτερη ιστορία της συλλογής. Ενας μεσήλικας κάθεται σε μια καφετέρια και ηθελημένα στην αρχή, αθέλητα ύστερα, παρακολουθεί τον διάλογο δυο νεαρών γυναικών.

Ο διάλογός τους σε διαλεκτική με τον δικό του εσωτερικό μονόλογο για τη δική της «καληνύχτα που έμοιαζε με βρισιά» ως «όλα είναι ευκολότερα τώρα που είμαι αδύνατη». Εδώ, η Εύα Στάμου μέσα από έναν ανδρικό αυτήν τη φορά μονόλογο, λύνει την παρεξήγηση αιώνων. Για το σώμα που παρά τις μεταμορφώσεις, είναι το ίδιο, πάντοτε εκεί. Εμείς αλλάζουμε με τον χρόνο. Γινόμαστε άλλοι, ενώ αυτό παραμένει ρημαγμένη, ακατοίκητη σταθερά.

Στις «Μεσημβρινές συνευρέσεις» η Συνάντηση θα γίνει πιο σύνθετη, όπως σύνθετος είναι και ο έρωτας στην πολυσύνθετη σημερινή εποχή. Παιχνίδι εξουσίας και επιβολής. Εκείνη, μια νεαρή μεταξωτή, κακομαθημένη φαινομενικά αστή. Εκείνος, ένας άντρας κάποιας ηλικίας που μονάχα μέσα στον χώρο ενός αληθινού μπορντέλου μπορεί να την ποθεί. Με αδρές, καθαρές πινελιές, η συγγραφέας σκιαγραφεί τους δυο εντελώς διαφορετικούς ταξικά κόσμους που σμίγουν όμως στον ίδιο πάτο σκουπιδιών.

Το διήγημα «Μ’ αυτό περνούν όλοι οι πόνοι» είναι η παράλληλη ιστορία, διαδρομή, ψυχικό άλγος, δύο γυναικών και όμως, η μία είναι η ψυχοθεραπεύτρια. Που συναρμολογεί κι αυτή, όπως ακριβώς και η γυναίκα της πρώτης ιστορίας, κάθε πρωί εαυτόν.

«Η ηχώ», πέμπτη ιστορία της συλλογής, αποτελεί μια αντήχηση έρωτα. «Ερωτας τόσο, όσο...» Οσο να μην κινδυνέψει η εικόνα του, να μην πάει το μαχαιράκι της επιθυμίας και της αλήθειας παρακάτω.

Στην «Αλυσίδα» ζορίζουν τα πράγματα. Λαγνεία θανάτου και τ’ αναπόδραστο. Η ηρωίδα πιασμένη στο δόκανο κι απέναντί της ένας άντρας που το έχει βιώσει και έχει επιβιώσει.

Στην ιστορία με τον προστατικό τίτλο «Τιμώρησέ με», ο μηχανισμός θύτη και θύματος και το ερωτικό παιχνίδι φύλλο-φτερό. Ενα παράδοξο παιχνίδι εξουσίας όπως είναι ο έρωτας, σαν αντεστραμμένο κάτοπτρο, με κανόνες τόσο σκοτεινά ασαφείς. Τους οποίους η συγγραφέας λαμπίκο μας τους επιστρέφει, καλογυαλισμένους, σαφείς.

Στο τελευταίο διήγημα «Η στιγμή», επί χάρτου και οι μηχανισμοί μνήμης, τα παιχνίδια του μυαλού και του χρόνου, οι αρμοί της αφήγησης όπου όλα βρίσκονται εκεί. Κι ο χρόνος σαν του Θεού, ενιαίος. Το τέλος, ευθύς εξαρχής. Ο χρόνος που γερνά και η στιγμή που διαρκεί αιώνια.

Η Εύα Στάμου μέσα από διαφορετικές ερωτικές συναντήσεις φωτίζει κάθε μας αυτοκαταστροφική επαναληπτικότητα, ακτινογραφεί κάθε κρυφή πληγή. Απομονώνοντας το σύμπτωμα και επαναφέροντας στο προσκήνιο το αρχικό άλγος με καθαρότητα σπάνια, γλώσσα σχεδόν σωματική. Χωρίς να κλείνει τα μάτια της πουθενά: παρελθόν και παρόν και μέλλον, εδώ, και στην πιο ανεπαίσθητη κίνηση των ηρώων, και στην κάθε φράση, στην κάθε σιωπή. Στον περιρρέοντα χρόνο και χώρο. Γιατί όλα είναι «εγώ», όλα γίνονται «εσύ».

Η Εύα Στάμου μέσα από διαφορετικές ερωτικές συναντήσεις φωτίζει κάθε μας αυτοκαταστροφική επαναληπτικότητα, ακτινογραφεί κάθε κρυφή πληγή...

Με ό,τι έχουμε γράφουμε κι ερωτευόμαστε με ό,τι είμαστε. Και η Εύα ως ψυχοθεραπεύτρια είναι εντελώς ιαματική. Σαν συγγραφέας, έχει κάνει θαύματα.


Έθνος της Κυριακής 14/3/2010


No comments: